Przygotowanie i sprawowanie Prezydencji w Radzie UE wiąże się z koniecznością koordynowania kilku tysięcy spotkań, zarówno formalnych (poświęconych omawianiu bieżących spraw), jak i nieformalnych (w celu wymiany poglądów w sprawach długoterminowych), w Brukseli, Luksemburgu oraz kraju Prezydencji, w tym także spotkań na najwyższym szczeblu (Rada Europejska, szczyty z przywódcami państw trzecich). Kluczową rolą Prezydencji jest wypracowywanie porozumień pomiędzy Państwami Członkowskimi szczególnie wtedy, gdy poruszane są kwestie drażliwe i kontrowersyjne.

Innym zadaniem jest reprezentowanie Rady wobec instytucji UE, w szczególności wobec Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego. Zadanie to wymaga przede wszystkim biegłości proceduralnej i merytorycznej, zarówno na szczeblu politycznym, jak i przede wszystkim urzędniczym. Przez pół roku państwo sprawujące Prezydencję prowadzi prace Rady i kształtuje jej relacje z partnerami instytucjonalnymi, przewodniczy spotkaniom roboczym, a także regularnie informuje Parlament Europejski o prowadzonych pracach.

W związku z powołaniem przez Traktat Lizboński stanowiska Wysokiego Przedstawiciela ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, dotychczasowe kompetencje Prezydencji w zakresie polityki zewnętrznej zostały ograniczone.

Jaki wpływ na Prezydencję ma wejście w życie Traktatu z Lizbony?

Wprowadzenie Traktatu z Lizbony ma na celu wzmocnienie zdolności Unii do spójnego działania na zewnątrz, oraz lepsze realizowanie zadań wewnętrznych. Prezydencja uzyskała do realizacji tych celów nowe narzędzia, a mianowicie od momentu wejścia w życie Traktatu:

• formalnie potwierdzono Prezydencje grupowe, tzw. „trio”,
• zmienił się sposób podejmowania decyzji w Radzie UE.

Utworzono ponadto nowe stanowiska: Przewodniczącego Rady Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa.

Rozdzielenie kompetencji
Mianowani na podstawie Traktatu z Lizbony na stanowiska Stałego Przewodniczącego Rady Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela, przejmą część odpowiedzialności przynależnych do tej pory przedstawicielowi kraju sprawującego Prezydencję, głównie w zakresie działań zewnętrznych (bezpieczeństwo, handel, działania humanitarne). Premier kraju sprawującego Prezydencję będzie współpracował w innych dziedzinach z Przewodniczącym Rady Europejskiej.

Prezydencja grupowa
Zgodnie z postanowieniami Traktatu Lizbońskiego Prezydencję Rady sprawują uprzednio ustalone grupy trzech Państw Członkowskich [trio] przez okres 18 miesięcy. Każdy członek grupy kolejno przewodniczy przez okres sześciu miesięcy, a pozostali członkowie grupy wspierają kraj przewodniczący we wszystkich jego obowiązkach na podstawie wspólnego programu.

Podejmowanie decyzji w Radzie UE
Zmiana sposobu podejmowania decyzji w Radzie UE dokonana przez Traktat z Lizbony dotyczy tych dziedzin, w których stanowiono kwalifikowaną większością głosów. Mimo że Traktat z Lizbony wszedł już w życie, na wniosek Polski przywódcy Państw Członkowskich uzgodnili, że do 1 listopada 2014 roku będą obowiązywały dotychczasowe zasady głosowania, z Traktatu z Nicei. Do 31 marca 2017 roku, każdy kraj będzie mógł zażądać powtórnego głosowania w systemie nicejskim i w ten sposób skutecznie blokować podejmowanie niekorzystnych dla niego decyzji. Od listopada 2014 r. będzie mógł mieć zastosowanie tzw. kompromis z Joaniny, pozwalający na odwlekanie podejmowania decyzji w Radzie przez „rozsądny czas”.

Co to jest trio Prezydencji?

Przywilej i jednocześnie obowiązek sprawowania Prezydencji wprowadzony został mocą Traktatu z 1957 r. ustanawiającego Wspólnoty Europejskie. Jak pokazało jednak doświadczenie, okres sześciu miesięcy jest zbyt krótki, aby państwo sprawujące Prezydencję mogło skutecznie zrealizować założone cele swojego Przewodnictwa. W tej sytuacji, zaczęła krystalizować się koncepcja Prezydencji grupowej, w której trzy kraje sprawujące po sobie Przewodnictwo koordynowałyby między sobą główne cele, jakie chciałyby zrealizować w dłuższym okresie, to znaczy 18. miesięcy sprawowanych przez siebie trzech kolejnych Prezydencji. Skuteczną realizację tej koncepcji zapewnić ma też założenie, że każde Trio składa się z państwa dużego i państw mniejszych, a także i to, że w każdej trójce będąr kraje starej i nowej Unii.

Zgodnie z decyzją Rady Europejskiej z dnia 1 stycznia 2007, po przyjęciu Bułgarii i Rumunii
do grona państw członkowskich UE ustalono nowy porządek sprawowania Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Obejmuje on obecnie 27 Państw Członkowskich i określony jest do połowy 2020 r. Pierwszymi państwami, które zrealizowały ten model były Niemcy, Portugalia i Słowenia.

Polska, rozpoczynająca Prezydencję w lipcu 2011 r., będzie pierwszym i największym państwem „naszego” Tria, w skład którego wchodzą Królestwo Danii i Republika Cypryjska.Strona polska rozpoczęła współpracę w ramach naszego Tria z Danią oraz Cyprem już w roku 2008. Współpraca ta jest kontynuowana na bieżąco zarówno na poziomie Ministrów Spraw Zagranicznych trzech państw, jak i Koordynatorów ds. Przygotowań do sprawowania Przewodnictwa każdego z państw Tria. Trójstronna współpraca Polska, Dania, Cypr jest także prowadzona i rozwijana na szczeblu zainteresowanych ministerstw oraz urzędów i instytucji centralnych.

W następstwie dotychczasowych spotkań oraz zgodnie z kalendarzem prac przygotowawczych we wrześniu br. strona polska oraz pozostali partnerzy Tria przekazali Sekretariatowi Generalnemu Rady swoje wkłady merytoryczne do strategicznej części programu prac Tria w celu nadania jej formy wstępnego projektu przez Sekretariat Generalny. W naszej części wkładu podkreślone zostały polskie obszary strategiczne, które będą obszarami szczególnego zainteresowania polskiej Prezydencji. 

Ostatnie spotkanie Pełnomocników państw Tria ds. Przygotowań do Przewodnictwa w Radzie UE miało miejsce 22 listopada 2010 r. w Brukseli. Spotkanie pozwoliło omówić wkłady narodowe do programu strategicznego Tria oraz stan zaawansowania prac przygotowawczych. Integralną częścią spotkania były rozmowy z przedstawicielami Sekretariatu Generalnego Rady oraz Komisji Europejskiej.

Zgodnie z uzgodnionym harmonogramem prac pierwszy projekt wspólnego Programu prac 18. miesięcznej Prezydencji Tria Polska – Dania – Cypr ma zostać przedstawiony przez Sekretariat Generalny Rady Unii Europejskiej w styczniu 2011 r. Zgodnie z praktyką unijną ostateczny program prac zostanie opublikowany w czerwcu 2011 r. Do tego czasu kontynuowane będą konsultacje zarówno w ramach państw Tria, jak i z Sekretariatem Generalnym Rady, który formalnie zobowiązany jest do jego opracowania w oparciu o narodowe wkłady państw Tria.

Więcej na stronie: www.pl2011.eu